طراحی الگوی سه‌وجهی شایستگی‌های مدیریتی در نظام اداری از منظر نهج البلاغه: با رویکرد تحلیل مضمون

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار رشته مدیریت دولتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.

2 گروه آموزشی معارف اسلامی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بیرجند

10.30465/alavi.2025.49371.2655
چکیده
فقدان کارایی نظام اداری و پاسخگو نبودن آن، معلول علت هایی است که یکی از مهم ترین آنها، بی‌ توجهی به معیارهای شایستگی عمومی، اخلاقی و تخصصی توامان در نظام اداری است. هدف ما در پژوهش حاضر، شناسایی و طراحی الگوی سه‌وجهی شایستگی‌های مدیریتی در نظام اداری از منظر سیره علوی در نهج البلاغه می­باشد و تبیین این معیارها در یک نظام یکپارچه ست. این پژوهش بر اساس هدف بنیادی و از حیث روش کیفی بوده و دارای رویکرد استقرایی می باشد. جهت تجزیه و تحلیل داده های حاصل از مطالعه متون و برای طراحی الگوی نهایی از تکنیک تحلیل مضمون بهره گرفته شده است. این پژوهش منجر به طراحی الگوی سه‌وجهی شایستگی‌های مدیریتی در نظام اداری از منظر نهج البلاغه گردید. این الگو دارای 3 مقوله اصلی و 33 مقوله فرعی می‌باشد که 3 مقوله اصلی تشکیل دهنده آن عبارتند از: معیارهای درون‌فردی، معیارهای عمومی و معیارهای تخصصی. شمای این الگو با محوریت کلیت مدیریت امور اداره و پرتوهای آن، معیارهای مدیریتی می‌باشد که از چارچوب ولایت امیرالمونین (ع) احصاء و منعکس شده است. نتایج این پژوهش بر این موضوع تاکید دارد که تجهیز مدیران و مسئولان کشور به مفاهیم شناسایی شده و توسعه توانمندی آنها در این عرصه‌ها بصورت تلفیقی می‌تواند دستاوردهای مهمی را در عرصه مدیریت اسلامی به ارمغان آورد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Designing a Tripartite Model of Managerial Competencies in Administration System from the Perspective of Nahj al-Balagha: A Thematic Analysis Approach

نویسندگان English

alireza tashakorian jahromi 1
seeyd hasan hosseini 2
1 Assistant Professor of Public Administration, Faculty of Literature and Humanities, University of Birjand, Birjand, Iran
2 Department of Islamic Education, Faculty of Literature and Humanities, Birjand University
چکیده English

The inefficiency and unresponsiveness of public administration systems are often attributed to a lack of attention to a combination of general, ethical, and specialized competency standards. The aim of this study is to identify and design a tripartite model of managerial competencies in public administration from the perspective of Ali’s teachings in Nahj al-Balagha, and to articulate these criteria within a unified system. This is a fundamental qualitative study with an inductive approach. Thematic analysis was used to analyze the data obtained from the texts and to design the final model. This research led to the design of a tripartite model of managerial competencies in public administration from the perspective of Nahj al-Balagha. This model consists of three main categories and 33 subcategories, with the three main categories being: intrapersonal criteria, general criteria, and specialized criteria. The outline of this model, with the centrality of overall administrative management and its rays, is the managerial criteria that have been extracted and reflected from the framework of the leadership of Imam Ali. The results of this research emphasize that equipping managers and officials of the country with the identified concepts and developing their capabilities in these areas in a combined manner can bring about significant achievements in the field of Islamic management.
.

کلیدواژه‌ها English

Nahj al-Balagha
Tripartite Model
Managerial Competencies
Administration System
Thematic Analysis
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
ابن‌ابی‌الحدید، عزالدین عبدالحمید (۱۳۷۸)، شرح نهج‌البلاغه، با تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دار إحیاء الکتب العربیه.
ابن‌شعبه، حرانی (۱۴۰۴)، تحف‏العقول، با تحقیق علی‏اکبر غفاری، قم: مؤسسۀ‏ النشر الاسلامی للجماعه المدرسین.
احمدی، منیژه، غلام جباری، و صمد بارانی (1402)، «شناسایی و رتبه‌بندی شایستگی‌های حرفه‌ای مدیران وفق بند 4 سیاست‌های کلی نظام اداری (مطالعۀ موردی: سازمان تأمین اجتماعی تهران)»، فصل‌نامۀ علمی نظارت و بررسی، س 17، ش 63، 191-224.
امیرنژاد، قنبر و اکرم السادات مصطفوی (1401)، «طراحی مدل شایستگی‌های استراتژیک برای مدیران از دیدگاه امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری (مدظله العالی)»، منابع انسانی تحول آفرین، س 1، ش 1، 74-86.
پورکیانی، مسعود و دیگران (1400)، «شناسایی و ارائۀ مدل خط‌مشی‌های سلامت نظام اداری و بررسی آن با اثربخشی سازمانی (مطالعۀ موردی: وزارت امور اقتصادی و دارایی)»، فصل‌نامۀ علمی مطالعات راه‌بردی سیاست‌گذاری عمومی، س 11، ش 38، 180-202.
تاجمیر ریاحی، جواد، علی صفری، و نصرالله شاملی (1398)، «طراحی الگوی رهبری سازمانی با استفاده از آموزه‌های نهج‏البلاغه»، مدیریت فرهنگ سازمانی، س 17، ش 2، 235-254.‏
ترابی کلاته قاضی، علی و محسن کشاورز (1402)، «ابعاد و مؤلفه‌های شایستگی مدیر طلبۀ تراز انقلاب اسلامی»، مدیریت اسلامی، س 31، ش 4، 141-174.‏
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (۱۴۱۰)، غررالحکم و دررالکلم، محقق/ مصحح: مهدی رجایی، قم: دارالکتاب الاسلامی.
جعفری راد، علی و دیگران (1398)، «الگوی مفهومی توسعۀ شایستگی مدیران مدارس متوسطه، نظریه‌ای داده‌بنیاد»، مطالعات توسعۀ اجتماعی ـ فرهنگی‏، س 7، ش 4، 163-188.
جوان آراسته، حسین (1384)، حقوق سیاسی اجتماعی در اسلام، قم: دفتر نشر معارف.
جوانبخت، سارا، محمد محمدی، و حمید رضایی‏فر (1402)، «شایستگی‌های مدیریتی سلامت سازمانی برمبنای سیاست‌های تحول نظام اداری»، سیاست‏های راه‏بردی و کلان، دورۀ 11.
چیت‏سازیان، علیرضا و کرامت محمدی (1398)، «فرامطالعه‏ای از پژوهش‏های حوزۀ مدیریت اسلامی (مورد‏مطالعه: پایان‏نامه‌های مقطع کارشناسی ارشد دانشکدۀ معارف اسلامی و مدیریت دانشگاه امام صادق علیه‌السلام)»، مجلۀ اندیشۀ مدیریت راه‏بردی، س 13، ش 2، 24-26.
حرعاملی، محمد بن الحسن (1416)، وسائل الشیعه، قم: مؤسسۀ آل البیت.
حسینی، سیدحسن (1401)، «موانع تحقق شفافیت در حکومت از دیدگاه امام علی (ع) در نهج‌البلاغه»، ‏پژوهش‌نامۀ علوی، س 13، ش 1، 115-135.
حق‏پناه، رضا (۱۳۸۳)، «انتقاد و انتقادپذیری»، اندیشۀ حوزه، ش ۴۹ و ۵۰، ۱۲۷-۱۵۳.
حقیقیان بیدگلی، مریم و سید عبدالجابر قدرتیان (1401)، «شناسایی شاخصه‌های مدیریت اسلامی برمبنای کلام امیرالمؤمنین علیه‌السلام مبتنی‌بر تحلیل محتوای نهج‌البلاغه»‏، نشریۀ علمی مدیریت اسلامی، س 30، ش 4، 11-51.
خسروی‏نیا، امید و مصطفی رشیدی طغراالجردی (1399)، «شناسایی سیاست‏های منابع انسانی دولت براساس اندیشه‏های امام علی (ع) در نهج‏البلاغه»، مطالعات راه‏بردی بسیج، س 23، ش 88، 42-88.
خواستار، حمزه (1388)، «ارائۀ روشی برای محاسبۀ پایایی مرحلۀ کدگذاری در مصاحبه‏های پژوهشی»، روش‌شناسی علوم انسانی، س 15، ش 58، 161-174.‏
دیراوی، محمد و دیگران (1399)، «ارائۀ مدل ارتقای مدیران مبتنی‌بر سیاست‌های کلی نظام ارادی ایران در وزارت نفت»، فصل‌نامۀ مدیریت منابع انسانی در صنعت نفت، س 12، ش 46، 71-88.
رشاد، علی‏اکبر (۱۳۷۹)، «خشونت و مدارا»، کتاب نقد، س 4، ش ۱۴ و ۱۵، ۳۸۶-۴۰۵.
رضائیان، علی (۱۳۸۴)، مدیریت رفتاری سازمانی پیشرفته، تهران: سمت.
رعایائی، مهدی و محسن داودآبادی فراهانی (1401)، «راه‌کارهای رفتاری ارتقای سلامت اداری با تأکید بر نهج‏البلاغه»، مدیریت دانش اسلامی، س 4، ش 1، 127-160.‏
روزبهان، محمدولی، رحمت‏اله قلی‏پور، و سیدرضا سیدجوادین (1400)، «بهینه‌سازی الگوی شایستگی مدیران دانشگاهی با تکنیک دلفی ـ فازی و رویکرد مفهوم‌سازی داده‌بنیاد»، تحقیق در کاربردهای آن، س 19، ش 1، 57-80.
سلیمی، عبدالحکیم (۱۳۸۴)، «راه‌کارهای تأمین عدالت»، کتاب نقد، ش ۳۷، ۷۵-۱۲۰.
شبّر، عبدالله (۱۴۰۲)، الأنوار اللامعه فی شرح الزیاره الجامعه، بیروت: مؤسسۀ الوفاء.
شیروانی شیری، علی و فاطمه حیدری (1401)، «تبیین مؤلفه‏های سبک زندگی علوی و کاربردهای تربیتی آن»، ‏پژوهش‌نامۀ علوی، س 13، ش ۱، 199-236.
صالحی امیری، رضا و نوریه شادالویی (1392)، «عوامل تأثیرگذار بر سلامت نظام اداری در تحقق طرح تحول نظام اداری»، مجلۀ مدیریت فرهنگی، س 7، ش 19، 2-11.
عمید زنجانی، عباسعلی و ابراهیم موسی‌زاده (1389)، نظارت بر اعمال حکومت و عدالت اداری، تهران: دانشگاه تهران.
فروزنده دهکردی، لطف‏الله و دیگران (۱۳۹۴)، «شناسایی عوامل و مؤلفه‌های مؤثر بر هم‌سویی اهداف فردی کارکنان و سازمان در نهج‌البلاغه»، فصل‌نامۀ پژوهش‌نامۀ نهج‌البلاغه، س 3، ش ۹، ۷۵-۹۳.
محقق داماد، مصطفی (۱۳۸۰)، «امام علی (ع) و حقوق بشر»، کتاب نقد، ش ۱۸، ۱۵۰-۱۹۳.
مظفری، نیلوفر، رضا واعظی، و علیرضا کوشکی جهرمی (1403)، «شناسایی چالش‏های انتخاب و انتصاب مدیران در نظام اداری ایران (موردپژوهی: سازمان اداری ـ استخدامی کشور)، مطالعات منابع انسانی، س 14، ش 1، 64-84.‏
مکارم، ناصر (۱۳۸۶)، پیام امام امیرالمؤمنین علیه‌السلام، ج ۳، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مولایی‌نیا، عزت‏الله و محمودرضا توکلی (۱۳۸۹)، «تأملی در اصول اخلاقی حکومت علوی»، پژوهش‌نامۀ علوی، س ۱، ش ۱، ۶۳-۷۸.
واثق، قادرعلی (1388)، «معیارهای شایسته‌سالاری در اسلام»، مجلۀ معرفت، س 18، ش 6، پیاپی 141، 71-96.
 
Alvarenga, J. C. et al. (2020), “The Project Manager Core Competencies to Project Success”, International Journal of Managing Projects in Business, vol. 13, no. 2, 277-292.
Bondarenko, V., O. Diugowanets, and O. Kurei (2021), “Transformation of Managerial Competencies within the Context of Global Challenges”, SHS Web of Conferences 90.
Braun, V. and V. Clarke (2006), “Using Thematic Analysis in Psychology”, Qualitative Research in Psychology, vol. 3, no. 2, 77-101.
Çitaku, F., and H. Ramadani (2020), “Leadership Competency Model-Drenica: Generalizability of Leadership Competencies”, International Journal of Organizational Leadership, vol. 9, no. 3, 152-162.
Kakemam, E. et al. (2021), “Developing Competent Public Hospital Managers: a Qualitative Study from Iran”, International Journal of Workplace Health Management, vol. 14, no. 2, 149-163.
Keykha, A. (2020), “Provide a Model for the Competency of Managers at the University of Medical Sciences Based on the Theme Analysis”, Journal of Medicine and Cultivation, vol. 29, no. 1, 24-36.
Monang, J. et al. (2022), “Competencies for Superior Performance Across Management Levels in the Provincial Government Executive Offices”, Journal of Management Development, vol. 41, no. 1, 24-50.
Wahab, A. and I. Tyasari (2020), “Entrepreneurial Leadership for University Leaders: A Futuristic Approach for Pakistani HEIs”, Asia Pacific Management Review, vol. 25, no. 1, 54-63.