نگرۀ صدرالمتألهین درباره تعیّن صراط مستقیم در امیرالمؤمنین علی علیه السلام

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی(شهید مطهری)، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

10.30465/alavi.2026.54199.2803
چکیده
«صراط مستقیم» بودن حضرت علّی علیه‌السلام لطیفه‎ای روحانی و معنوی است که در روایات به ‎صورت قابل توجه مطرح شده است، اما توضیحات صدرالمتالهین درباره آن نو است و ازجمله نوآوری‌های فلسفی ایشان به شمار می‌آید. به گفته صدرالمتالهین، صراط مستقیم، امیر مؤمنانعلیه‌السلام، صورت، هویت و حقیقت انسانی است؛ آنگونه که ممکن و شایسته است. صراط مستقیم، حقیقت، صورت و هویت انسان کامل است که در عالم طبیعت، پیش از طبیعت و پس از طبیعت در وجه مبارک امیرالمومنین علیه‌السلام ظهور یافته است. ظهور صراط در وجه خَلقی و خُلقی امیرمؤمنانعلیه‌السلام اتمّ مصادیق صراط است و هر کس به اندازه شباهت و سنخیت با انسان کامل و ولیّ خدای تعالی و امیرالمومنین علیه‌السلام از انسانیت سهم دارد و به اندازه منافرت، مغایرت و مباینت با انسان کامل و امیرالمومنین علیه‌السلام از وجه و کمالات انسانی و در واقع از وجود انسانی محروم است. این پژوهش با روش تحلیلی_توصیفی با کاوش در آثار صدرالمتألهین و تحلیل آراء حکمی او به نتیجه مذکور دست یافت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Mulla Sadra's view on the determination of the Straight Path in Amir al-Mu'minin Ali (peace be upon him)

نویسنده English

Hojjat Asadi
Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Wisdom, Faculty of Theology and Islamic Studies (Shahid Motahari), Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده English

The concept of Imam Ali (peace be upon him) being the "Straight Path" is a spiritual and mystical subtlety that has been significantly addressed in narrations. However, Mulla Sadra's explanations on this matter are novel and are considered among his philosophical innovations. According to Mulla Sadra, the Straight Path—Amir al-Mu'minin (peace be upon him)—is the form, identity, and true reality of humanity as it is possible and fitting to be. The Straight Path is the truth, form, and identity of the perfect human, which has manifested in the noble aspect of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) in the natural world, before nature, and after nature. The manifestation of the Path in the creatural and ethical aspect of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) is the most complete exemplar of the Path. Everyone shares in humanity to the extent of their resemblance and affinity with the perfect human and the guardian of God—the Almighty—and Amir al-Mu'minin (peace be upon him). Conversely, to the extent of their aversion, disparity, and opposition to the perfect human and Amir al-Mu'minin (peace be upon him), they are deprived of human aspect and perfections, and indeed, of human existence. This research, employing an analytical-descriptive method and by exploring the works of Mulla Sadra and analyzing his philosophical views, has arrived at the aforementioned conclusion.

کلیدواژه‌ها English

The Path
the Straight Path
Amir al-Mu'minin Ali (peace be upon him)
Mulla Sadra
قرآن کریم
آشتیانی، سیدجلال‌الدین. (1381). شرح بر زاد المسافر، قم: بوستان کتاب.
آملی، سیدحیدر. (1368). جامع الأسرار و منبع الأنوار، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
ابن‌عربی، محی‌الدین. (1946). فصوص الحکم، قاهره، دار إحیاء الکتب العربیۀ.
ابن‌عربی، محی‌الدین. (بی‌تا). الفتوحات المکیّۀ، بیروت، دار الصادر.
حاکم نیشابوری، ابوعبدالله. (1411). المستدرک علی الصحیحین، بیروت: دارالکتب العلمیه.
حکیم ترمذی. (1422). ختم الاولیاء، بیروت: مهد الآداب الشرقیۀ.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1981). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1360الف). أسرار الآیات و أنوار البیّنات، تعلیقه ملاعلی نوری، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه اسلامی.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (بی‌تا) ایقاظ النائمین، تهران، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1366). تفسیر القرآن الکریم، تعلیقه ملاعلی نوری، قم، بیدار.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1387). سه رساله فلسفی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1360ب) الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، چ2، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1422). شرح الهدایۀ الأثیریۀ، بیروت، مؤسسه التاریخ العربی.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1354). المبدأ و المعاد، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1363الف). المشاعر، چ2، تهران، طهوری.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1363ب). مفاتیح الغیب، تصحیح محمد خواجوی، تهران، مطالعات فرهنگی.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1420). مجموعه رسائل فلسفى‏، چ2، تهران، حکمت.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1302). مجموعه رسائل تسعه، قم: مصطفوی.
صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. (1378). المظاهر الالهیه فی أسرار العلوم الکمالیه، تهران: بنیاد حکمت صدرا.
صدوق، ابوجعفر محمدبن علی بن حسین. (1362). الخصال، قم: انتشارات جامعه مدرسین.
صدوق، ابوجعفر محمدبن علی بن حسین. (1417). الأمالی، قم: الدراسات الاسلامیه، مؤسسه البعثۀ
صفار قمی، محمدبن حسن. (بی‌تا). بصائر الدرجات الکبری فی فضائل آل محمد(ع)، مقدمه، تعلیق و تصحیح میرزامحسن کوچه‌باغی، تهران: مؤسسه اعملی.
قیصری، داود، شرح فصوص الحکم. (1375). تصحیح و تحقیق سیدجلال‌الدین آشتیانی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
قیصری، داود. (1381). رسالۀ فی التوحید و النبّوۀ و الولایۀ، حواشی آقا محمدرضا قمشه‎ای، تصحیح و تحقیق سیدجلال‌الدین آشتیانی، تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
کلینی، محمدبن یعقوب بن اسحاق. (1407). الکافی، چاپ چهارم، تهران: دارالکتب الاسلامیه