بازنمایی وحدت امت اسلامی در نهج البلاغه با تاکید بر امتزاج دین و رسانه

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

دکتری تخصصی مدیریت رسانه دانشگاه ازاد واحد تهران مرکز، تهران، ایران

10.30465/alavi.2026.53200.2773
چکیده
این مقاله با هدف تبیین نقش سازنده رسانه در ایجاد «امتزاج» و وحدت امت اسلامی با رویکرد نهج‌البلاغه و روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. در عصر حاضر که به عصر انفجار اطلاعات موسوم است، رسانه‌ها به عنوان مؤثرترین ابزار شکل‌دهی به افکار عمومی و هویت‌سازی جمعی عمل می‌کنند. جهان اسلام با وجود برخورداری از جمعیت فراوان و تمدن کهن، با چالش بنیادین تفرقه و پراکندگی مواجه است. این پژوهش با روش تحلیلی-تبیینی و با استناد به متون نهج البلاغه، به بررسی راهکارهای عملیاتی برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های رسانه‌ای در جهت تقریب قلوب مسلمانان می‌پردازد.یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از منظر نهج البلاغه، جامعه اسلامی به مثابه پیکری واحد تصویر شده که رسانه‌ها می‌توانند نقش سیستم عصبی این پیکر را ایفا کنند. در این چارچوب، چهار کارکرد اصلی برای رسانه‌ها شناسایی شده است: نقش یادآورنده و مذکر، نظام عصبی پیکر امت، تریبون عدالت و صدای مظلومان، و پل ارتباطی برای تقویت شناخت متقابل. همچنین شش تهدید اصلی علیه وحدت اسلامی در عصر رسانه مورد بررسی قرار گرفته که عبارتند از: نفاق و دورویی، شایعه‌پراکنی، تحریف حقایق، تفرقه‌افکنی سیستماتیک دشمنان، تعصبات قومی و ترویج مادی‌گرایی.این مقاله ضمن آسیب‌شناسی موانع پیش روی رسانه‌های اسلامی، پیشنهادات عملیاتی در قالب ۱۴ طرح کاربردی ارائه می‌دهد که می‌تواند زمینه‌ساز تحقق آرمان وحدت اسلامی باشد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که با الهام از آموزه‌های نهج البلاغه و به کارگیری ظرفیت‌های نوین رسانه‌ای، می‌توان گام‌های مؤثری در جهت ایجاد امتزاج عمیق و پایدار در جهان اسلام برداشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Representation of the unity of the Islamic Ummah in Nahjul-Balagha with an emphasis on the fusion of religion and media

نویسنده English

Manouchehr Saber
PhD in Media Management, Azad University of Tehran Central Branch, Tehran, Iran
چکیده English

in moghaleh ba cpehdaf tabiyn naqsh sazandeh resaneh dar ijad «emtezaj» ve vahdat emt eslami ba roykard nahajolbelagheh ve rosh tosifi-tahlili enjam shodeh est. dar asr hazar keh bah asr enfejar etlaat mosom est, resanekeya bah onvan mw̉sertarin abzar shekldehi bah afkar amomi ve npavitsazi jami amel mikonand. jacpehan eslam ba vojud barkhordari az jamiyat faravan ve tamdan konpan, ba chalesh bonyadin tafargheh ve parakandegi movajeh est. in pajoosh ba rosh tahlili-tabiyni ve ba estenad bah moton nahaj albelagheh, bah barresi ranpakarehaye amaliati baraye bacparehgiri az zarfiatenpehei resanekyi dar johat tagharib ghlub moslamanan mipardazad.yaftehnpehei pajoosh neshan midehad keh az monazar nahaj albelagheh, jameh eslami bah masabeh pikri vahad tasvir shodeh keh resanekeya mitavanand naqsh sistam asabi in pikr ra ifa konand. dar in charchub, chehar karkard esli baraye resanekeya shenasayi shodeh est: naqsh yadavarandeh ve mazker, nezam asabi pikr emt, taribon adolt ve sadaye mazluman, ve pel ertabati baraye taqvit shenakht moteghabel. npamchenin shesh tahadid esli aliyeh vahdat eslami dar asr resaneh moord barresi gharar garafteh keh ebartand az: nafagh ve doroyi, shayeehparakony, tahrif haghayegh, tafarghesafkani sistematik dashmanan, tasobat gumi ve tarvij madigarayi.in moghaleh zaman asibshenasi movane pish roye resaneknpehei eslami, pishnehadat amaliati dar ghaleb 1̱4̱ tarh karbardi araeh midehad keh mitavand zamineksaz tahgh arman vahdat eslami bashod. netaij pajoosh haki az an est keh ba alelam az amuzemantacpehei nahaj albelagheh ve bah kargiri zarfiatenpehei nevin resanekyi, mitavan gamenpehei mw̉sari dar johat ijad emtezaj amiq ve payedar dar jacpehan eslam bardasht.

کلیدواژه‌ها English

Media
Islamic unity
fusion
Nahjul-Balagha
one nation
Islamic world
soft power
الف) منابع فارسی
 ۱. قرآن کریم
۲. نهج البلاغه
۳. احمدی، محمد. (۱۴۰۰). "بررسی نقش رسانه در وحدت امت اسلامی". پایان‌نامه دکتری، دانشگاه تهران.
۴. اخوت، حسین. (۱۳۹۵). رسانه‌های جمعی و انسجام اجتماعی. تهران: انتشارات سروش.
۵. جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۵). شریعت در آینه معرفت. قم: اسراء.
۶. حبیبی، تقی. (۱۳۹۴). نظریه‌های ارتباطات اجتماعی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
۷. حسینی، سید محمد. (۱۳۹۸). "امتزاج فرهنگی در پرتو آموزه‌های نهج البلاغه". پژوهشنامه علوی، ۸(۲)، ۱۲۳-۱۴۵.
۸. خانیکی، هادی. (۱۳۹۰). رسانه و هویت. تهران: انتشارات دفتر مطالعات رسانه.
۹. دشتی، محمد. (۱۳۷۹). ترجمه نهج البلاغه. قم: انتشارات مشرقین.
۱۰. رحیمی، فاطمه. (۱۳۹۹). "تحلیل محتوای رسانه‌های اسلامی". پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه امام صادق.
۱۱. رضایی، محمد. (۱۳۹۶). فقه رسانه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
۱۲. رضایی، علی. (۱۴۰۱). "سایبردیپلماسی و وحدت جهان اسلام". فصلنامه روابط بین‌الملل، ۱۵(۴)، ۸۹-۱۱۰.
۱۳. سجادی، سید جعفر. (۱۳۹۹). چالش‌های جهان اسلام در عصر جهانی شدن. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
۱۴. سلیمی، جعفر. (۱۳۹۸). "اقتصاد مقاومتی در رسانه‌های اسلامی". تحقیقات اقتصادی، ۲۵(۱)، ۱۵۶-۱۷۸.
۱۵. شفیعی، محمود. (۱۴۰۰). "حکمرانی فضای مجازی از منظر اسلامی". فصلنامه حقوق اسلامی، ۱۸(۳)، ۲۰۱-۲۲۳.
۱۶. شریعتی، علی. (۱۳۵۷). امت و امامت. تهران: حسینیه ارشاد.
۱۷. صابر، منوچهر. (۱۴۰۲). رسانه و امتزاج اسلامی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
۱۸. طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۹۰). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: جامعه مدرسین.
۱۹. طاهری، حبیب الله. (۱۳۹۹). "روان‌شناسی رسانه‌ای امت اسلامی". مجله روانشناسی اسلامی، ۷(۲)، ۷۸-۹۶.
۲۰. عبداللهیان، حمید. (۱۳۹۳). جامعه‌شناسی رسانه. تهران: انتشارات علمی.
۲۱. عباسی، مجید. (۱۴۰۱). "آینده‌پژوهی رسانه‌های اسلامی". فصلنامه مطالعات آینده، ۹(۱)، ۱۳۴-۱۵۶.
۲۲. علیزاده، محسن. (۱۴۰۱). "امتزاج فرهنگی در فضای مجازی". پایان‌نامه دکتری، دانشگاه باقر العلوم.
۲۳. فرقانی، محمدمهدی. (۱۳۸۸). نظریه‌های ارتباطات. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
۲۴. قاسمی، فریدون. (۱۳۹۸). "مهندسی فرهنگی رسانه‌ها در جهان اسلام". پژوهش‌های فرهنگی اسلامی، ۱۲(۴)، ۶۷-۸۹.
۲۵. قربانی، مریم. (۱۴۰۰). "رسانه و هویت اسلامی". پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
۲۶. کریمی، محمد. (۱۴۰۰). "سواد رسانه‌ای مبتنی بر قرآن کریم". فصلنامه قرآن و علم، ۱۵(۲)، ۱۱۲-۱۳۴.
۲۷. محمدی، سید رضا. (۱۳۹۹). "تحلیل گفتمان شبکه‌های اجتماعی اسلامی". پژوهش‌های ارتباطی، ۲۷(۳)، ۱۵۶-۱۷۸.
۲۸. محمدی، علی. (۱۳۹۸). "سواد رسانه‌ای در جهان اسلام". پایان‌نامه دکتری، دانشگاه تربیت مدرس.
۲۹. مطهری، مرتضی. (۱۳۷۸). جامعه و تاریخ. تهران: انتشارات صدرا.
۳۰. معتمدنژاد، کاظم. (۱۳۹۰). وسائل ارتباط جمعی. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی.
۳۱. مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۹۳). اخلاق الإعلام. قم: مدرسه امام علی بن ابی طالب.
۳۲. ناظمی، جلال. (۱۳۹۸). دیپلماسی رسانه‌ای. تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
۳۳. نوروزی، عباس. (۱۳۹۷). اقتصاد رسانه. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
۳۴. نوری، مصطفی. (۱۴۰۰). "الگوی اسلامی مدیریت رسانه". فصلنامه مدیریت اسلامی، ۱۴(۲)، ۴۵-۶۷.
۳۵. پوراحمد، احمد. (۱۳۹۲). سواد رسانه‌ای در عصر دیجیتال. تهران: انتشارات همشهری.
۳۶. پورغفاری، محمد. (۱۳۹۷). تحلیل گفتمان رسانه‌ای. تهران: انتشارات علمی.
۳۷. ضیاییپرور، حمید. (۱۳۹۵). جنگ نرم. تهران: انتشارات سروش.
ب) منابع عربی
۱. ابن أبی الحدید، عبدالحمید بن هبه الله. (۱۴۰۴ق). شرح نهج البلاغه. قم: کتابخانه آیت الله مرعشی.
۲. الامین، محسن. (۱۴۱۸ق). اعیان الشیعه. بیروت: دار التعارف.
۳. الجابری، محمد عابد. (۱۹۹۱م). نقد العقل العربی. بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیة.
۴. الحکیم، محمدباقر. (۱۴۱۵ق). الامامة و الامة. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
۵. الخامنئی، سید علی. (۱۴۲۱ق). الرسالة العملیة. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
۶. الخویی، ابوالقاسم. (۱۴۱۰ق). مستند العروة الوثقی. قم: مؤسسة الخویی الاسلامیة.
۷. الزمخشری، محمود. (۱۴۰۷ق). الکشاف عن حقائق التنزیل. بیروت: دار الکتاب العربی.
۸. السید المرتضی، علی بن حسین. (۱۴۰۵ق). الانتصار. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
۹. الشهید الصدر، محمدباقر. (۱۴۰۸ق). اقتصادنا. بیروت: دار التعارف.
۱۰. الصدر، سید محمد. (۱۴۲۰ق). ماوراء الفقه. بیروت: دار الاضواء.
۱۱. الطباطبائی، سید محمدحسین. (۱۴۱۷ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: جامعه مدرسین.
۱۲. العزام، عبدالله. (۱۳۹۱). وسائل الإعلام و الوحدة الاسلامیة. قم: انتشارات اسلامی.
۱۳. الغزالی، محمد. (۱۳۹۰). الوحدة الاسلامیة. قم: دار الفکر.
۱۴. الفیاض، محمداسحاق. (۱۴۲۰ق). محاضرات فی اصول الفقه. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
۱۵. القرضاوی، یوسف. (۱۴۱۸ق). الایمان والحیاة. قاهره: مکتبة وهبة.
۱۶. الکلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
۱۷. المجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳ق). بحار الانوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
۱۸. المظفر، محمدرضا. (۱۴۲۲ق). اصول الفقه. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
۱۹. النراقی، احمد. (۱۴۰۵ق). مستند الشیعة. قم: مؤسسة آل البیت.
۲۰. الهاشمی، سید محمد. (۱۴۲۱ق). الحیاة. تهران: انتشارات فرهنگی رجا.
 
منابع الکترونیکی
1. پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه (www.hawzah.net)
2. مرکز اطلاعات علمی (www.sid.ir)
3. پایگاه مجلات تخصصی (www.magiran.com)
4. کتابخانه دیجیتال نور (www.noorlib.ir)
5. پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (www.isc.gov.ir)
 
 منابع لاتین
1. Castells, M. (2010). The Power of Communication. Oxford: Oxford University Press.
2. Habermas, J. (2006). The Structural Transformation of the Public Sphere. Cambridge: MIT Press.
3. McQuail, D. (2010). McQuail's Mass Communication Theory. London: Sage Publications.
4. Noelle-Neumann, E. (1993). The Spiral of Silence. Chicago: University of Chicago Press.
5. Thompson, J. B. (1995). The Media and Modernity. Cambridge: Polity Press.