کارکرد کارگفت‌ها در بازشناسی گفتمان خلافت در نهج البلاغه

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه سمنان

2 دکتری زبان و ادبیات عربی

10.30465/alavi.2025.49619.2664
چکیده
بافت در حوزه متن‌شناسی از مؤلفه‌های اساسی به شمار می‌آید که نقش کارکردی به زبان متن می بخشد. نظریه کارگفت یکی از نظریات کاربردی است که معنای اصلی اظهارات زبانی را وابسته به کاربر آن می‌داند، لذا فهم زبان کاربری شده منوط به دریافت بافت پیرامونی و ایجاد تقابل مثبت بین آن و محتوا می‌باشد. گفتمان خلافت در نهج‌البلاغه به عنوان یک گفتمان تاریخی – سیاسی است؛ از این روی، ضروری بود که این گفتمان در سایه اظهارات زبانی امام(ع) و شرایط بیرونی حاکم بر آنها و بازسازی پس زمینه‌های تاریخی خلافت مورد واکاوی قرار گیرد. پژوهش حاضر سعی دارد با روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر نظریه کارگفت و تقسیمات پنج‌گانه جان سرل، زبان کاربری شده در گفتمان خلافت را واکاوی ونقش کارگفت‌ها را در بازشناسی منظور امام تبیین کند. دستاوردهای این پژوهش نشان می‌دهد که گزاره‌های کاربری شده در گفتمان خلافت با بافت بیرونی رابطه بسیار قوی دارند، به طوری‌که زبان از حالت تولیدی صرف خارج و نقش پراگماتیکی به خود گرفته است. کنش‌های درگفته و توان منظوری تأکید، توضیح وتببین، پند و نصحیت و هشدار از بسامد بالایی در اظهارات زبانی امام(ع) بر‌خوردار است که اول این‌که در قالب کارگفت‌های اظهاری، ترغیبی، تعهدی و عاطفی در این گفتمان قابل پی‌جویی هستند، و دوم این‌که این کارگفت‌ها در بیشتر اوقات از طریق استراتژی غیر‌مستقیم و به شکل ضمنی متجلی می‌شوند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The function of discourses in recognizing the discourse of caliphate in Nahj al-Balagha

نویسندگان English

aliakbar noresideh 1
ali bagheri 2
1 Associate Professor in the Department of Arabic Language and Literature at Semnan University
2 PhD in Arabic language and literature - Semnan University
چکیده English

Context in the field of textology is one of the basic components that gives a functional role to the language of the text. The speech act theory is one of the pragmatic theories that considers the main meaning of linguistic statements to be dependent on its user. Therefore, understanding the used language depends on receiving the surrounding context and creating a positive interaction between it and the content. The discourse of caliphate in Nahj al-Balagha is a historical-political discourse; From this point of view, it was necessary to analyze this discourse in the shadow of the Imam Ali's linguistic statements and the external conditions governing them and to reconstruct the historical background of the caliphate. The present research hopes, by using the descriptive-analytical method and relying on John Searle's fife parts of the speech acts theory statements, to analyze the language used in the discourse of the caliphate. The findings of this study show that the statements used in the Caliphate discourse have a very strong relationship with the external context, so that language has gone out from its pure productive role and took a pragmatic role. The actions in speech and the ability to emphasize, explain, advise, and warn have a high frequency in the Imam's (AS) linguistic statements, which can be traced firstly in the form of declarative, persuasive, commitment, and emotional discourses in this discourse, and secondly, these discourses are most often manifested through indirect strategies and implicitly.

کلیدواژه‌ها English

Speech acts theory
John Searle
Caliphate discourse
sermons of Nahj al-Balagha
قرآن کریم
آقاگل زاده، فردوس(1392ش)، فرهنگ توصیفی تحلیل گفتمان و کاربردشناسی، چاپ اول، تهران: نشر علمی
آستین، جون(1991م)، نظریة أفعال الکلام، چاپ اول، تر: عبدالقادر قینینی، د.مکان.
ابن أبی الحدید(2007م)، شرح نهج­البلاغة، تح، محمد إبراهیم، الطبعة الأولی، بغداد: دار­الکتاب­العربی.
البرزی، پرویز(1386ش)، مبانی زبان­شناسی متن، چاپ اول، تهران: امیر­کبیر.
البحرانی، ابن میثم (2005م)، شرح نهج­البلاغة، الطبعة الأولى، قم: مرکز النشر المکتب الإعلام الاسلامی.
حاجی زاده، یدالله(1401ش)، «واکاوی علل قصاص قاتلان عثمان توسط امیرالمؤمنین(ع)»، مجله پژوهش­نامه علوی، سال 13، شماره 1، صص 95- 111.
حسّان، تمام(1994م)، اللغة العربیة معناها ومبناه، الطبعة الأولی، بیروت: دار الطبع و النشر.
الدریدی، سامیّة (2001م)، الحجاج فی الشعر العربی القدیم من الجاهلیّة إلى ق2هـ، بنیاته وأسالیبه. الطبعة الثانیة، القاهرة: عالم الکتب الحدیث.
دولت آبادی، معصومه(1392ش)، «امامت علی(ع) در نهج­البلاغه: نص یا بیعت؟»، مجله پژوهش­نامه علوی، شماره اول، صص 1- 32.
الراضی، رشید(2014م)، المظاهر اللغویة للحجاج مدخل إلی الحجاجیات اللسانیة، الطبعة الأولی، لبنان: المرکز الثقافی للنشر.
الزبیدی، مجید جبّار(2017م)، رسائل الإمام علی (ع) فی نهج‌البلاغة – دراسة حجاجیة-، الطبعة الأولی، کربلاء: موسسة نهج‌البلاغة.
زرکشی، بدرالدین (1421ه)، زرکشی فی أصول الفقه، چاپ دوم، بیروت: دار الکتب العلمیة.
سرل، جون(2009م)، القصدیة بحث فی فلسفه العقل، ترجمة: أحمد الأنصاری، الطبعة الأولی، بیروت: دار الکتاب العربی.
............. (1387ش)، افعال گفتاری جستاری در فلسفة زبان، ترجمه: محمد علی عبداللهی، چاپ دوم، قم: پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی.
..............(2006م)، العقل واللغة والمجتمع (فلسفة فی العالم الواقعی)، الطبعة الأولی، تر: سعید الغانمی، بیروت: الدار العربیة للعلوم.
سجودی، فرزان(1394ش)، ساخت­گرایی وپساساخت­گرایی ومطالعات ادبی، چاپ سوم، تهران: سوره مهر.
السیوطی، عبد الرحمن بن أبی بکر، جلال الدین (1416ه)، الإتقان فی علوم القرآن، الطبعة الأولی، القاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
شریفی، عنایت الله(1402ش)، «تحلیلی از روش‌های امام علی(ع) در مدیریت بحران‌های سیاسی و اجتماعی»، مجله پژوهش­نامه علوی، دوره 14، شماره 27، صص 151- 172.
الشهری، عبدالهادی بن الظافر(2004م)، استراتیجیات الخطاب مقاربة لغویة تداولیة، الطبعة الأولی، بیروت: دار الکتاب الجدید المتحدة.
صانعی­پور، محمدحسن (1390ش). مبانی تحلیل کارگفتی در قرآن کریم. چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
فتوحی، محمود(1390ش)، سبک­شناسی: نظریه­ها، رویکرد­ها وروش­ها، چاپ اول، تهران: سخن
فقیه ایمانی، مهدی(1420ه)، الإمام علیه السلام فی آراء الخلفاء، الطبعة الأولی، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
فیّاض، علی اکبر(1394ش)، تاریخ اسلام، چاپ بیستم، تهران: دانشگاه تهران
قائدان، اصغر(1376ش)، تحلیلی بر مواضع سیاسی علی بن ابی طالب(ع) پس از رحلت پیامبر(ص) تا قتل عثمان بن عفّان، تهران: امیر کبیر.
لاینز، جان(1391ش)، درآمدی بر معناشناسی زبان، ترجمه: کورش صفوی، چاپ اول، تهران: نشر علمی
لیونز، جون(2007م)، اللغة والمعنی والسیاق، ترجمه: عباس صادق الوهّاب، الطبعه الثانیه، العراق: دار الشؤون الثقافیة.
محافظه، حسین(2012م)، «رؤیة علی بن أبی طالب لممارسة السیاسة والحکم»، مجله اتحاد الجامعات العربیة للآداب، المجلد9، العدد1، صص119- 138.
مکارم شیرازی، ناصر(1386ش)، پیام امام امیر المومنین علیه السلام‌، چاپ اول، تهران: دار الکتب الإسلامیه
نحله، أحمد محمود.. (2002م). آفاق جدیدة فی البحث اللغوی المعاصر. د.ط. مصر: دار المعرفة الجامعیة.
هاشمی الخویی، حبیب الله بن محمد(2003م)، منهاج البراعة فی شرح نهج‌البلاغة، الطبعة الأولی، بیروت: دارأحیاء التراث.
ون دایک، تئون(2000م)، النصّ و السیاق استقصاء البحث فی الخطاب الدلالی والتداولی، الترجمة: عبدالقادر القنینی، الطبعة الأولی، المغرب:الدار البیضاء.