مؤلفه‌های اجتماعی- فرهنگی نظام سازی دولت اسلامی در نهج‌البلاغه

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

10.30465/alavi.2025.51485.2712
چکیده
از موضوعات راهبردی برای نظام‌های سیاسی در تمام جوامع، نظام سازی مطلوب اجتماعی و فرهنگی برای تحصیل آرمان‌ها و اهداف متعالی است و به همین دلیل، هر دولتی در جهت پایداری و ثبات سیاسی و توسعه جامعه و تأمین کمال افراد خود می‌بایست نسبت به یک سلسله مؤلفه‌ها و شاخص‌ها در این راستا وفادار بماند(ضرورت). این موضوع موردتوجه مکتب اسلام نیز قرارگرفته است. شکل‌گیری و بقای دولت مطلوب بر مبنای اسلام نیز از آرمانی‌ترین خواسته‌های این مکتب است که تنها با تکیه‌بر ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی مطلوب شکل می‌گیرد. در این پژوهش نویسنده مترصد آن است که با روش تحلیل مضمون با استناد به نگرش امیرمؤمنان(ع) در نهج‌البلاغه، در باب دولت سازی و با به‌کارگیری رویکرد نظری نظام سازی اجتماعی- فرهنگی، مؤلفه‌های اساسی اجتماعی سازی را از منظر امیرالمؤمنین(ع) مورد کنکاش قرار دهد(روش) درصدد پاسخ‌دهی به این سؤال است که مؤلفه‌های اجتماعی- فرهنگی برای شکل‌گیری یک نظام سیاسی مطلوب از منظر امیرالمؤمنین(ع) کدامند؟(سؤال) یافته‌های پژوهش حاکی از این هست که برای رسیدن به‌نظام اسلامی مطلوب نیازمند اجتماعی سازی از طریق مؤلفه‌های دینی،اخلاقی، سیاسی و اجتماعی دوازده‌گانه هستیم.(یافته‌ها)

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Socio-cultural components of the systematization of the Islamic state in Nahj al-Balagha

نویسنده English

saeed ghorbani
استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
چکیده English

از موضوعات راهبردی برای نظام‌های سیاسی در تمام جوامع، نظام سازی مطلوب اجتماعی و فرهنگی برای تحصیل آرمان‌ها و اهداف متعالی است و به همین دلیل، هر دولتی در جهت پایداری و ثبات سیاسی و توسعه جامعه و تأمین کمال افراد خود می‌بایست نسبت به یک سلسله مؤلفه‌ها و شاخص‌ها در این راستا وفادار بماند(ضرورت). این موضوع موردتوجه مکتب اسلام نیز قرارگرفته است. شکل‌گیری و بقای دولت مطلوب بر مبنای اسلام نیز از آرمانی‌ترین خواسته‌های این مکتب است که تنها با تکیه‌بر ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی مطلوب شکل می‌گیرد. در این پژوهش نویسنده مترصد آن است که با روش تحلیل مضمون با استناد به نگرش امیرمؤمنان(ع) در نهج‌البلاغه، در باب دولت سازی و با به‌کارگیری رویکرد نظری نظام سازی اجتماعی- فرهنگی، مؤلفه‌های اساسی اجتماعی سازی را از منظر امیرالمؤمنین(ع) مورد کنکاش قرار دهد(روش) درصدد پاسخ‌دهی به این سؤال است که مؤلفه‌های اجتماعی- فرهنگی برای شکل‌گیری یک نظام سیاسی مطلوب از منظر امیرالمؤمنین(ع) کدامند؟(سؤال) یافته‌های پژوهش حاکی از این هست که برای رسیدن به‌نظام اسلامی مطلوب نیازمند اجتماعی سازی از طریق مؤلفه‌های دینی،اخلاقی، سیاسی و اجتماعی دوازده‌گانه هستیم.(یافته‌ها)

کلیدواژه‌ها English

Amir al-Mu'minin (AS)
Nahj al-Balagha
social and cultural component
system building
socialization
قرآن کریم.
نهج البلاغه( 1379 ). گرداوری سید شریف رضی،ترجمه محمد دشتی، تهران: زهد.
احمدی، علی اکبر و فاضلی کبریا، حامد( 1391 ). مؤلفه های شایسته سالاری در نگاه امام علی(ع)، با تأکید بر
.132- آموزه های نهج البلاغه، فصلنامه النهج،ش 41 ، صص 111
، اخوان کاظمی، بهرام( 1379 ).آرمان های حکومت از دیدگاه امام علی(ع)، فصلنامه حکومت اسلامی،شماره 17
.147- صص 129
. افروز، غلام علی( 1380 ).آخرین کلام از اولین امام امیرالمؤمنین(ع)، نشریه نامه علوم انسانی، شماره 4و 5
موسوی بجنوردی( 1391 ). حقوق متقابل مردم و حکومت از دیدگاه حضرت علی(ع)، قاب ل دسترس ی
درسایت:
http://noandish.com/fa/news/6326
بخشنده، محمدابراهیم( 1387 ). مقدمه ای بر شناخت نبوت و امامت، مازندران:انتشارات مبعث.
بی آبی، مهدی، حکومت اسلامی از دیدگاه امام علی(ع)، قابل دسترسی درسایت:
http://www.pajohe.ir/articles/categories/maghalat/1205/
پاشایی، محمد( 1385 ). علل پیشرفت و انحطاط جامعه در کلام امام علی(ع)، قم:نشر مشهور.
جلائیان اکبرنیا، علی( 1386 ). نظم و انضباط اجتماع ی در آموزه ها ی اسلامی،نشر یه آموزه ها ی فقه ی،
.94- شماره 25 ، صص 67
جمشیدی، محمدحسین( 1380 ). نظریه عدالت، تهران: پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی.
جمعی از نویسندگان( 1386 ).انقلاب اسلامی ایران، قم: دفتر نشر معارف.
جهانبخش، ثواقب( 1381 ).ابعاد توسعه در نظام سیاسی از دیدگاه امام خمینی(ره)،نشریه حکومت اسلام ی،
.211- شماره 23 ، صص 182
مؤلفه های اجتماعی - فرهنگی نظام سازی ... (سعید قربانی تازه کندی) 165
حلوائیها، وحیدرضا، صحت، سعید( 1401 ).ادراک عدالت در فرادست: سازه ای مغفول در عدالت سازما نی،
.93- دوفصلنامه پژوهش نامه علوی، شماره 2، ص 65
حائری، علی( 1377 ).زندگانی سیاسی امام علی(ع)، نشر رامین.
درخشه، جلال و همکاران( 1394 ).تحلیل مضمونی اعتماد در اندیشه آیت الله خامنه ای، فصلنامه جستارها ی
.53- سیاسی معاصر، دوره 6،شماره 17 ،صص 72
ده پهلوان، طلعت( 1402 ). تبیین تاریخی مؤلفه های راهبردی همگرایی در سیره علو ی، پژوهشنامه علو ی،
.70- سال 14 ، شماره 1، ص 53
. داعی نژاد، محمدعلی( 1389 ).آزادی از دیدگاه امام علی علیه السلام، فصلنامه معرفت، شماره 39
داعی نژاد، محمدعلی( 1391 ).آزادی از دیدگاه امام علی(ع)، قابل دسترسی درسایت:
http://library.tebyan.net/fa/Viewer/Text/69053/1
رافعی، مصطفی( 1375 ).اسلام؛ حقوق و آزادی های اساسی انسان،مترجم: محمودرضا افتخارزاده، قم: نشر
معارف اسلامی.
.41- ربانی گلپایگانی، علی( 1379 ).دین و آزادی،کلام اسلامی، شماره 33 ، صص 34
رکابی، ابوذر( 1390 ).حکومت اسلامی از دیدگاه امام علی(علی هالسلام)، قابل دسترسی درسایت:
http://rasekhoon.net/article/show/189171/
سبحانی، جعفر( 1371 ).فروغ ولایت تاریخ تحلیلی زندگی امیرالمؤمنان(ع)،انتشارات صحیفه.
.74- سلیمی، عبدالکریم( 1384 ). راه کارهای تأمین عدالت،کتاب نقد، شماره 37 ،صص 29
شریعت، فرشاد( 1387 ).عدالت و سیاست، تهران: نشر دانشگاه امام صادق(ع).
شیروانی شیری، علی، حیدری، فاطمه ( 1401 ). تبیین مؤلفه های سبک زندگی علوی و کاربردهای تربیتی آن،
.136- دوفصلنامه پژوهش نامه علوی، سال 13 ، شماره 1، ص 199
شریعتی، علی،علی بنیان گزار وحدت، تهران:ارشاد.
شمس،آمنه( 1394 ).اهمیت نظام سازی، قابل دسترسی درسایت:
http://www.dolatebahar.com/telex-39064.html
صفار، حسن( 1386 ). وحدت امت اسلامی از نگاه امام عل ی(ع)، ترجمه: س ید مرتض ی حس ینی فاضل ،
.160- فصلنامه پیام، شماره 87 ، صص 149
صادقی، الهه ( 1403 ).آسیب شناسی نقش کارگزاران در تحقق دولت اسلامی از منظر آیت الله خامنه ای، نشریه
.38- دولت پژوهی، شماره 37 ، ص 5
.80- طاهری،ابوالقاسم( 1384 ).آسیب شناسی شخصیت و کرامت انسان، پژوه شهای دینی، شماره 3، صص 61
طباطبائی، محمدحسین( 1372 ).المیزان،ج 8، تهران: دارالکتب الإسلامیه.
عصاریان نژاد، حسین( 1386 ).تهدیدات امنیت ملی از منظر نهج البلاغه، نشر یه نگرش راهبردی،شماره
.171- 83 و 84 ، صص 159
166 پژوه شنامة علوی ،سال 15 ، شمارة 1، بهار و تابستان 1403
عالم، عبدالرحمن( 1385 ). بنیادهای علم سیاست، تهران: نشر نی.
قربانی،سعید و طاهرخانی، فاطمه( 1400 ). واکاوی موانع عرفی شدن حکومت دینی در افکار و باور آی ت الله
، مطهری با استفاده از روش تحلی ل مضمون ، نشر یه ی علم ی مطالعات انقلاب اسلام ی، دوره 18
.232- شماره 67 ،صص 205
قربانی، سعید و یوسفی، بتول( 1402 ).موانع عرفی شدن نظام سیاسی در اسلام بر اساس اندیشه آی ت الله
، جوادی آملی با بهره گیری از روش تحلی ل مضمون ، فصلنامه جستارها ی سیاس ی معاصر ، سال 14
.109- شماره 1، صص 85
قاضی زاده،کاظم( 1377 ).اندیشه های فقهی–سیاسی امام خمینی(ره)، مرکز تحقیقات استراتژیک.
کمالی،یحیی( 1397 ).روش شناسی تحلیل مضمون و کاربرد آن در مطالعات سیاستگذاری عموم ی، فصلنامه
.189- سیاستگذاری عمومی، دوره 4، تابستان، شماره 2،صص 208
، محسنی، علی( 1384 ).امام علی(ع) و رویکرد مردمی به مقوله حکومت و خاستگاه آن، دانش سیاسی،شماره 1
.158- صص 129
- منصور نژاد، محمد( 1384 ).مبانی دینی مشارکت سیاسی، نشریه حکومت اسلام ی، شماره 37 ، صص 109
.121
. میرجلیلی، سیدکاظم( 1387 ).حضرت علی(ع) منادی وحدت، مجله معرفت، شماره 129