بازکاوی استعاره‌های مفهومی ماده «جَلَبَبَ» در کلام علوی بر اساس مدل لیکاف و جانسون

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن و حدیث دانشگاه علامه طباطبایی تهران.

2 عضو هیات علمی دانشگاه علوم ومعارف قرآن کریم

10.30465/alavi.2024.47190.2602
چکیده
با دقت در احادیث معصومین علیهم السلام متوجه کاربست فراوان استعاره‌ها توسط این بزگواران برای تسهیل فهم معارف دینی خواهیم شد. استعاره در دیدگاه شناختی صرفاً ابزاری متعلق به زبان ادبی نیست بلکه فرآیندی ذهنی بوده و عملاً ساختار ادراکات و دریافت‌های ما را تشکیل می‌دهد. در این راستا پژوهش پیش رو با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایة نظریة شناختی استعاره که توسط جورج لیکاف و مارک جانسون(1980)، مطرح گردید؛ در نظر دارد، با بررسی روایات امام علی(ع)، مفاهیم انتزاعی را که ایشان توسط مادة ملموسِ «ج ل ب ب» در معنای کلی پوشش برای مخاطبین عینی سازی و درک آن را تسهیل نموده است؛ استخراج و نگاشت‌های موجود میان دو حوزة مبدأ و مقصد را تحلیل نماید. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است امام(ع) با ظرافت کامل، مفاهیم انتزاعی دین، یقین، آرامش، حلم، خوف، فقر، فتنه، غفلت، بخل و عار را به عنوان حوزه‌های مقصدِ انتزاعی به وسیلة حوزة مبدأِ محسوس پوشش (جَلبَبَ) برای مخاطبین عینی‌سازی و درک این مفاهیم ذهنی را به وسیله مفهوم پوشش که برای مردم آن زمان شناخته شده بود؛ تسهیل نموده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

A Re-Analysis of the Conceptual Metaphors of the Root Letters of the Word Jalbaba in Imam Ali (PBUH)’s Speech Based On Lakoff and Johnson’s Model

نویسندگان English

mohammad alimohammadi 1
bahman hadiloo 2
1 Master's student in the field of Qur'anic and Hadith Sciences, Allameh Tabatabai University, Tehran.
2 Member of the academic staff of the University of Sciences and Knowledge of the Holy Quran
چکیده English

Metaphor in the cognitive view is not merely an instrument belonging in literary language, but a mental process which in effect shapes the structure of our perceptions and receptions. Accordingly, using the analytic-descriptive method and drawing upon George Lakoff and Mark Johnson’s theory of cognitive metaphor (1980), the present study proposes, through examining Imam Ali (PBUH)’s hadiths, to draw out abstract concepts which were objectified and made easy-to-understand for the audience by him via the root letters ج(j), ل (l), ب )b), ب (b) in the general meaning of covering, and to analyze the mappings between source and target domains. Research findings indicate that, with perfect finesse, Imam Ali (PBUH) objectified for the audience the abstract concepts of religion, certitude, calm, patience, fear, poverty, sedition, neglect, miserliness and shame as abstract target domains through the concrete source domain of covering (jalbaba), and made them easy-to-understand through the concept of covering which was known to people at the time.

کلیدواژه‌ها English

conceptual metaphors
source domain
target domain
jalbāb
Imam Ali (PBUH)’s hadiths
- قرآن کریم
- ابن فارس، احمد بن فارس(بی‌تا). معجم مقاییس اللغه، چاپ اول، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.‏
- ابن ابی­الحدید، عبدالحمید­ بن هبة­الله(1404ق). شرح نهج­البلاغه، قم: انتشارات کتابخانه آیت­الله مرعشی‌نجفی.
- ابن منظور، محمد بن مکرم(بی‌تا). لسان العرب، چاپ سوم، بیروت: دار صادر.
- ابن اثیر جزرى، مبارک بن محمد(1367). النهایة فی غریب الحدیث و الأثر،  چاپ چهارم، قم: موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان‏.
- امین، نصرت‏بیگم( بی‌تا). تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن، چاپ اول، [بى جا]، [بى نا].
- بحرانی، میثم بن میثم بن علی(1375). شرح نهج البلاغه ابن میثم، مترجم/ محمد صادق عارف و همکاران، چاپ اول، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
- تمیمى آمدى، عبد الواحد بن محمد(1366). تصنیف غرر الحکم و درر الکلم - ایران ؛ قم، چاپ: اول.
- جوهرى، اسماعیل بن حماد(بی‌تا). الصحاح، چاپ اول، بیروت: دار العلم للملایین. جمال خوانسارى،
- جفری، آرتور(بی‌تا). واژه‌های دخیل در قرآن مجید، ترجمه فریدون بدره‌ای، بی‌جا: انتشارات توس.
- جمال خوانسارى، محمد بن حسین(1366). شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحکم و درر الکلم - تهران، چاپ: چهارم.
- جمعی از نویسندگان(1394). بنیاد نهج البلاغه زیر نظرسید جمال‌الدین دین‌پرور، چاپ اول، تهران: انتشارات مدرسه.
- حسینعلی، منتظری(1389). درس هایی از نهج البلاغه، قم: انتشارات دفتر حضرت آیت الله العظمی منتظری(ره)
- خلیلی نوش آبادی، اکرم(1399). «خوف و حزن ممدوح و مذموم مؤمنین در قرآن و نهج البلاغه»، مجله معرفت اخلاقی، شماره اول، پیاپی 27، ص 67-81.
- دشتی، محمد(1379). ترجمه نهج‌البلاغه، چاپ اول، قم: مشهور.
- دهقانی، اکرم سادات(1384). چادر و مقنعه از دیدگاه قرآن و حدیث، قم: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهش‌های اسلامی.
- دُزی، راینهارت پیترآن(1389). فرهنگ البسه مسلمانان، ترجمه/ حسینعلی هروی، چاپ اوّل، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
- راغب اصفهانى، حسین بن محمد(1374). مفردات الفاظ قرآن، ترجمه/ غلام‏رضا خسروى حسینى،‏ چاپ دوم، تهران: مرتضوی.
- رحمانی، آذر(1395)، میدان های معناشناسی واژگان ترس در قرآن، قم: پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم و معارف، دانشکده اصفهان.
-رستمی‌شیرین‌آبادی، راضیه(1395). استعاره­های مفهومی بهشت در قرآن کریم، پایان­نامه کارشناسی ارشد رشته زبانشناسی همگانی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- راستگو، کبری(1398).« بررسی شناختی ساخت­های استعاری مفهوم «فتنه» در نهج‌البلاغه بر مبنای نظریه لیکاف و جانسون»، پژوهشنامه علوی.
- شهیدی، جعفر(1380). «مقاله حجاب در قرآن، مجله پژوهش‌های قرآنی»، ش25و26 ص74-81.
- سلیمی, سیده فاطمه(1398). تحلیل شناختی استعاره در نهج البلاغه (بر پایه نظریة ترنر و فوکونیه). پژوهش‌نامه علوی، ص125-150.
- طبرسى، فضل بن حسن(بی‌تا). ترجمه تفسیر مجمع البیان، ترجمه نوری همدانی و همکاران، چاپ اول، تهران: فراهانى.
- طریحى، فخر الدین بن محمد(1375). مجمع البحرین، چاپ سوم، تهران: مرتضوی.
- طباطبایى، محمدحسین(1387).ترجمه و شرح نهایة الحکمة، شارح و مترجم، شیروانی، علی، قم: دارالفکر.
ـــــــــــــــــــــــــ(1374). ترجمه تفسیر المیزان، 20جلد، قم، چاپ پنجم.جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامى.
-علیمحمدی، محمد، محمدعلی نژاد عمران، روح الله و دهقانی، فرزاد(1402). «بازکاوی استعاره‌های مفهومی«لباس» در قرآن و نهج‌البلاغه بر مبنای مدل لیکاف و جانسون»، نشریه علمی ذهن.
- فراهیدى، خلیل بن احمد(بی‌تا). العین، چاپ دوم، قم: نشر هجرت.‏
- فیومى، احمد بن محمد(بی‌تا). المصباح المنیر - قم، چاپ: دوم، موسسه دار الهجرة.
- قائمی، مرتضی(1397). درآمدی بر نظام مفهوم سازی استعاری در نهج البلاغه، چاپ اول، همدان: مرکز نشر دانشگاه بوعلی سینا.
- قرشى بنابى، على‏اکبر(1371). قاموس قرآن، چاپ ششم، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
- کلینى، محمد بن یعقوب(1407). الکافی، چاپ چهارم، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
- کوچش، زلتن(1394). استعاره در فرهنگ، ترجمه/ نیکتا انتظام، تهران: سیاهرود.
- ـــــــــــ،(1398). مقدمه­ای کاربردی بر استعاره، ترجمه شیرین پور ابراهیم، چاپ دوم، تهران: سمت.
- لیثى واسطى، على بن محمد(1376) عیون الحکم و المواعظ (للیثی) - قم، چاپ: اول.
- مجلسی، محمد باقر(1374). بحار الانوار، تهران، کتاب فروشی اسلامیه.
- مغنیه، محمدجواد( بی‌تا). فی ظلال نهج البلاغه، بیروت: دارالعلم للملایین.
- مکارم شیرازی و همکاران(1390). پیام امام امیرالمومنین علیه السلام، قم: انتشارات امام علی بن ابی‌طالب. منتظری.
- مختاری، مسروره،آلیانی، رقیه(1398).«استعاره‌های ساختاری، جهتی و طرحواره‌های تصویری از «عشق» در غزلیات شمس بر اساس نظریه‌ی لیکاف و جانسون». فصلنامه هنر زبان.
- مازندرانى، محمد صالح بن احمد(1382ق).شرح الکافی-الأصول و الروضة (للمولى صالح المازندرانی) - تهران، چاپ: اول.
- محمد علی‌نژاد عمران، روح الله، دهقانی، فرزاد و علیمحمدی، محمد(1401). «بازکاوی استعاره‌های مفهومی ماده «شَعَرَ» در نهج البلاغه بر اساس مدل لیکاف و جانسون»، مجله پژوهش‌های نهج‌البلاغه.
- نصیری، بهاره(1399). استعارۀ مفهوم صلح و مدارا از بعد مؤلفه‌های سواد رسانه‌ای با تکیه بر نهج البلاغه. پژوهش‌نامه علوی، ص259-282.
 
- Lakoff, G, & M. Johnson .(1980) Metaphors we live By. Chicago. University of Chicago Press.