Human Dignity: The Basis for Human Rights in Imam Ali (PBUH)’s Government

Document Type : .

Authors

1 *Associate Professor of Political Science, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran

2 Master's graduate in Political Sciences, Imam Khomeini International University (IKIU), Qazvin, Iran,

10.30465/alavi.2025.50847.2695
Abstract
Abstract
Imam Ali (PBUH)’s government is the quintessence of governance grounded in religion which provides an approach to observing human rights in today’s political systems. Imam Ali (PBUH), in the capacity of the Islamic ruler, explained the principles and examples of human rights in the light of human dignity and recommended observing the economic, social, political, and cultural rights to the government’s agents. Raising the research question of the basis for human rights in Imam Ali (PBUH)’s government, the present study, which was conducted within the theoretical framework of the essential rights and dignity of human beings, was aimed at explaining Imam Ali (PBUH)’s view and conduct about the basis for human rights. Using the historical- descriptive-analytic research method and library sources, the study reached the conclusion that human rights are predicated upon human dignity; and that Imam Ali (PBUH)’s equal provision of human rights with an emphasis on ‘people are either your brothers in religion or similar to you in creation’ was an attempt at epitomizing the Koranic verse ‘Indeed, we bestowed dignity upon the children of Adam’. For, short of the equal provision of all human rights, human dignity is not realized. Equal human rights based upon essential human dignity in Imam Ali (PBUH)’s government include equity (e.g. the equity of the distribution of public resources), safety, security, making a living, education, justice, property ownership, freedom, and self-determination.

Keywords


  1. قرآن.
  2. نهج­البلاغه.
  3. ابن ابی الحدید، عبدالحمیدبن هبةالله )1388( شرح نهج­البلاغه، ترجمه غلامرضا لایقی، ج2، تهران: کتاب نیستان.
  4. ابن ابی‌الحدید، عبدالحمیدبن هبةالله )1374( جلوه تاریخ در شرح نهج­البلاغه، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، ج7، تهران: نشر نی.
  5. ابن شهرآشوب مازندرانی، ابوجعفر محمد بن علی )1392( مناقب خاندان نبوت و امامت؛ امامت و امیرالمؤمنان، ترجمه حسین صابری، ج2، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
  6. اسدی‌پور، سیدرضا، مسعود راعی و هرمز اسدی کوه‌باد (پاییز 1400)، «کرامت انسانی به عنوان مبنای برخورداری از حقوق شهروندی با رویکردی بر نظریه فقهای معاصر و ایمانوئل کانت»، فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای فقه، ش4، صص64-47.
  7. اعلامیه جهانی حقوق بشر.
  8. امینی، علی­اکبر و فرزانه دشتی (1391) «پیامدها و دستاوردهای حکومت امام علی(ع)»، پژوهشنامه علوی، سال3، ش1، صص45-23.
  9. آقایی طوق، مسلم )1394( حقوق عمومی در نهج­البلاغه، تهران: انتشارات خرسندی.
  10. آمدی، عبدالواحد (1380) غُرَرُالحِکَم و دُرَرُالکَلِم، ترجمه محمدعلی انصاری، قم: مؤسسه انتشاراتی امام عصر(عج).
  11. بابازاده اقدام، عسگر (1388) «سیمای امام علی(ع) در رمان عذراء قریش اثر جرجی زیدان»، فصلنامه ادبیات فارسی، سال5، ش14، صص154-137.
  12. بازرگان، عبدالعلی )1377( آزادی در نهج­البلاغه،چاپ2، تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.
  13. بهروز، صمد و عبدالله نصری (بهار و تابستان 1394) «آسیب‌شناسی کرامت انسان از منظر نهج‌البلاغه؛ عوامل و زمینه‌سازهای معرفتی»، دوفصلنامه انسان‌پژوهی دینی، سال12، ش33، صص27-5.
  14. بهشتی، احمد )1388) اندیشه سیاسی ـ تربیتی علوی در نامه‌های نهج­البلاغه، ج1، چاپ3، قم: بوستان کتاب.
  15. پرهیزگاری سیدروح­الله (1393) «اصول اخلاقی برخورد با متهم در سیره قضایی امام علی(ع)»، پژوهشنامه اخلاق، سال7، ش26، صص144-133.
  16. پورطهماسبی، سیاوش و آذر تاجور (1390) «حقوق و تربیت شهروندی در نهج­البلاغه»، پژوهشنامه علوی، سال2، ش2، صص23-1.
  17. پورعزت، علی‌اصغر (1390) عهدنامه امیر(ع)، تهران، دانشگاه امام صادق(ع).
  18. ثواقب، جهانبخش (1391) «مبانی و شاخصه‌های حکومت علوی»، پژوهشنامه علوی، سال3، ش2، صص25-1.
  19. جرداق، جرج (1376) امام علی؛ صدای عدالت انسانی، ترجمه سیدهادی خسروشاهی، قم: نشرخرم.
  20. جعفری، سیدمحمدمهدی (تابستان 1389) «حقوق از دیدگاه امیرالمومنین امام علی بن ابیطالب(ع)»، فصلنامه پژوهش‌های نهج‌البلاغه، ش29، صص49-33.
  21. جعفری، محمدتقی (1360) ترجمه و تفسیر نهج­البلاغه، ج9، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  22. جعفری، محمدتقی (۱۳۷۰) تحقیق در دو نظام حقوق جهانی بشر، تهران: دفتر خدمات حقوقی بین‌المللی.
  23. جعفری، محمدتقی (1374) ترجمه و تفسیر نهج­البلاغه، ج22، چاپ2، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  24. جعفری، محمدتقی (1378) ترجمه و تفسیر نهج­البلاغه، ج27، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  25. جوادی آملی، عبدالله (1366) کرامت در قرآن، تهران: نشر رجاء.
  26. جوادی آملی، عبدالله (1372) کرامت در قرآن، چاپ3، تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء.
  27. جوادی آملی، عبدالله (1392) حق و تکلیف در اسلام، تحقیق و تنظیم مصطفی خلیلی، چاپ6، قم: اسراء.
  28. جوان آراسته، حسین (زمستان 1379) «حقوق مردم در نگاه امیرالمؤمنین علی(ع)»، فصلنامه حکومت اسلامی، سال3، ش18، صص213-186.
  29. جهان­بین، فرزاد (1389) مسئولیت‌های متقابل حکومت اسلامی و مردم در نهج­البلاغه، چاپ2، تهران: مکتب صادق.
  30. حبیب‌زاده توکل و علی‌اصغر فرج‌پور اصل مرندی، (بهار 1395) «کرامت انسانی و ابتنای حقوق بشری و شهروندی مندرج در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بر آن»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، دوره46، ش1، صص137-115.
  31. الحر العاملی، محمدابن الحسن (1401) وسائل­الشیعه، تهران: انتشارات اسلامی.
  32. حکیم، سیدمنذر و عدی غریباوی (1385) پیشوایان هدایت2، امیرالمؤمنین علی‌ابن‌ابی‌طالب، ترجمه عباس جلالی، قم: مجمع جهانی اهل بیت.
  33. حکیمی، محمد(1381) زمینه‌ها و موانع تحقق عدالت اقتصادی: مجموعه چشم­انداز امام علی(ع)، تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
  34. حمیدی، حبیب­الله (1380) امام علی(ع)  در بیان هاشمی رفسنجانی، تهران: فرهنگ­آوران.
  35. حیدرنژاد، ولی‌الله (بهار و تابستان 1397) «نسبت کرامت ذاتی به حقوق انسانی در قرآن کریم»، مطالعات حقوق بشر اسلامی، سال7، ش14، صص55-29.
  36. خالقی، ابوالفتح و مهدی ناطقی (بهار 1399) «حقوق بشردوستانه از منظر امام علی(ع)»، فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، سال8، ش29، صص39-23.
  37. دره­کی، علیرضا (1394) «سیره حکومتی امام علی(ع) در برخورد با مخالفان»، پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، سال21، ش3، صص94-61.
  38. دشتی، محمد (1386) امام علی(ع) و مسائل حقوقی، جلد10، چاپ3، قم: انتشارات امیرالمؤمنین.
  39. دلشاد تهرانی، مصطفی (1395) «مصاحبه با دلشاد تهرانی در مورد پرسش‌های مختلف پیرامون معنا و معیار حق و حقوق و تکلیف»، سلسله همایش‌های میثاق علوی؛ میثاق علوی 3، حقوق در نهج‌البلاغه.
  40. دلشاد تهرانی، مصطفی(1391) تفسیر موضوعی نهج­البلاغه، تهران: دفتر نشر معارف.
  41. دین­پرور، سیدجمال­الدین (1387) فرمان‌های امیر­المؤمنین علی(ع) به مدیران ارشد، چاپ2، تهران: بنیاد نهج­البلاغه.
  42. دین‌پرور، سیدجمال‌الدین (تابستان 1389) «خاستگاه حقوق بشر از دیدگاه امام علی(ع)»، فصلنامه پژوهش‌های نهج‌البلاغه، ش29، صص102-92.
  43. سالنامه پژوهشی رضوان (1395) «حقوق در نهج‌البلاغه»، مجموعه مقالات همایش میثاق علوی 3.
  44. سبحانی­نژاد، مهدی و منیره رضایی فریمان (1390) «پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی»، فصلنامه پژوهش در تعلیم و تربیت اسلامی، سال19، ش13، صص 33-9.
  45. سلطان‌محمدی، حسین و فاطمه سلطان‌محمدی (1391) «تبیین مؤلفه‌های سیاست اخلاقی امام علی(ع) پس از رسیدن به امامت و حکومت»، پژوهشنامه علوی، سال3، ش1، صص116-91.
  46. سلطان‌مرادی، محمد و مریم هابیلی (بهار 1390) «حقوق بشر در نهج‌البلاغه»، فصلنامه مطالعات تفسیری، سال2، ش5، صص44-9.

47.   سیدرضی، نهج­البلاغه (1383) ترجمه محمد دشتی، چاپ22، قم: مؤسسه تحقیقاتی امیرالمؤمنین.

  1. شریفی طرازکوهی، حسین (بهمن 1383) «درآمدی بر بنیان‌های نظری حقوق بشر»، دوفصلنامه حقوق تطبیقی، ش7، پیاپی46، صص30-5.
  2. صارمی کروی، سکینه و حسن مجیدی (1391) «جایگاه و حقوق زن در نهج­البلاغه»، فصلنامه زن و فرهنگ، سال4، ش13، صص42-31.
  3. صالحی، حمیدرضا و محمود عباسی (تابستان 1390) «کرامت انسانی، فصل‌الخطاب اندیشه‌های دینی و تفکرات اخلاقی»، ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ اﺧﻼق پزﺷﻜﻲ، سال5، ش19، صص78-39.
  4. صیادی، سعید و محمد زندوکیلی (1390) «بررسی دیدگاه امام علی(ع) پیرامون وظایف مدیران»، پژوهشنامه علوی، سال2، ش1، صص132-109.
  5. طاهری، ابوالقاسم (تابستان و پاییز 1384) «کرامت انسان در اندیشه امام علی(ع)؛ اسباب و زمینه‌های کرامت»، پژوهش‌های دینی، سال1، ش2، صص137-111.
  6. طه، حسین (1354) علی و فرزندانش، ترجمه محمدعلی شیرازی، چاپ4، تهران: انتشارات گنجینه.
  7. عبدالفتاح، عبدالمقصود (1354) امام علی‌ابن‌ابی‌طالب؛ تاریخ تحلیلی نیم قرن اول اسلام (نظام نابرابری)، ترجمه سیدمحمدمهدی جعفری، ج7، چاپ2، تهران: چاپخانه مروی.
  8. عبدی، ناصر و دیگران (1393) «تبیین عوامل مؤثر بر سلامت نظام اداری با تکیه بر آیات قرآن و سیره نظری و مدیریتی امام علی(ع)»، بصیرت و تربیت اسلامی، سال11، ش31، صص141-113.
  9. علیخانی، علی­اکبر (1380) «ویژگیهای نخبگان سیاسی از دیدگاه امام علی(ع)»، فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز، دوره2، ش3، صص66-45.
  10. علیخانی، علی‌اکبر (پاییز و زمستان 1377)، «کرامت انسانی در سیره سیاسی امام علی(ع)»، فرهنگ؛ ویژه‌نامه اندیشه سیاسی، ش27و28، صص 228-215 .
  11. عیدی، فرحناز (زمستان 1396) «حقوق شهروندی و کرامت انسانی از دیدگاه اسلام»، ماهنامه حقوق و فقه، ش1، صص74-49.
  12. غمامی، سیدمحمدمهدی (1390) حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

60.   قاضی شریعت­پناهی، ابولفضل (1392) بایسته‌های حقوق اساسی، تهران: نشر میزان.

  1. قدردان قراملکی، محمدحسن (1381) حقوق متقابل مردم و حکومت؛ مجموعه‌ای از چشم­انداز امام علی(ع)، تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
  2. کاتوزیان، ناصر (1392) مبانی حقوق عمومی، تهران: میزان.
  3. کاملی، ابراهیم (اسفند 1385) «کرامت انسانی در حکومت امام علی(ع) »، طوبی، ش15، صص115-105
  4. کلینی، محمدابن یعقوب (1387) اصول کافی، ترجمه مهدی آیت­اللهی، تهران: نشر جهان آرا.
  5. گل‌صنم‌لو، زین­العابدین و عبدالله موحدی محب (1390) «حکومت و حقوق متقابل مردم و زمامداران در نهج­البلاغه»، فصلنامه مطالعات تفسیری، سال2، ش7، صص152-127.
  6. لسان­الملک سپهر، محمدتقی (1386) ناسخ­التواریخ؛ زندگانی امام علی­(ع)، ج4، تهران: انتشارات اساطیر.
  7. محامد، علی (1387) «سیمای حکومت دینی در نهج­البلاغه»، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، سال4،  ش13، صص138-117.
  8. محسنی، محمدسالم (1398) «کرامت انسان از نگاه امام علی(ع)»، کنگره بازخوانی ابعاد شخصیتی امیرالمؤمنین علی(ع).
  9. محقق داماد، سیدمصطفی (1380) «امام علی(ع) و حقوق بشر»،  کتاب نقد، ش18، صص 193-150.
  10. محمدی، جمعه‌خان و محمود تقی‌زاده‌داوری (1383) تعدیل نابرابری‌های اجتماعی در دولت امام علی(ع)، تهران: شیعه‌شناسی (وابسته به مؤسسه فرهنگی شیعه‌شناسی)، شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
  11. محمودیان، حمید، علی­محمد ساجدی و طاهره­بیگم فقیهی (1394) «نظارت و کنترل از نگاه مدیریتی امام علی(ع)»، فصلنامه رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، سال6، ش1، صص191-210.
  12. مطهری، مرتضی (1377) جاذبه و دافعه علی(ع)، چاپ26، تهران: انتشارات صدرا.
  13. معرفت، محمدهادی (1380) «امام علی(ع) و حقوق متقابل مردم و حکومت»، کتاب نقد، ش18، صص117-82.
  14. مکارم شیرازی، ناصر (1359) شرح فشرده‌ای بر نهج­البلاغه، قم: انتشارات مطبوعاتی هدف.
  15. ملکی، حسین، فخرالسادات هاشمیان و جواد آقامحمدی (1394) «راهبردهای توسعه‌ای فرهنگی از دیدگاه امام علی(ع)؛ ابعاد و مؤلفه‌ها»، فصلنامه مطالعات توسعه اجتماعی – فرهنگی، دوره4، ش2، صص34-9.
  16. مولایی، آیت (تابستان 1398) «نگرشی به شکل‌گیری حکومت حضرت علی(ع) از منظر حقوق عمومی»، فصلنامه پژوهشنامه نهج‌البلاغه، سال7، ش26، صص88-69.
  17. مهریزی، مهدی و هادی ربانی (1380) امام علی(ع) از دیدگاه دانشوران، جلد2، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  18. ناظم­زاده قمی، سیداصغر (1372) تجلی امامت تحلیلی از حکومت امیرالمؤمنین علی(ع)، قم: نشر الهادی.
  19. هاشمی خویی، حبیب­الله بن محمد (1429ق) منهاج­البراعة فی شرح نهج­البلاغة، ج4، قم: دار احیاء­التراث­العربی.
  20. هاشمی، سیدمحمد (1388) حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، چاپ9، تهران: نشر میزان.
  21. Mosler, H. (1974) The International Society as a Legal Community, Collected Courses of the Hague Academy of International Law, (R.D.C), Vol., 140, 1974.

Shestack, Jerome (2000) The Philosophical Foundations of Human Rights, in: Human Rights, Concept and Standards, Janusz Symonides (ed.), England, UNESCO, 2000